هنجارهاي اخلاق حرفهاي روزنامهنگاري
رسانه (13) / محمدرضا نسبعبداللهي
اخلاق حرفهاي روزنامهنگاري (Journalism Ethics) دربرگيرنده هنجارهايي است كه روزنامهنگاران بايد به آنها پايبند باشند و ناديده گرفتن آنها نيز ميتواند به روزنامهنگار و رسانه آسيب جدي وارد كند.
اخلاق روزنامهنگاري شامل اصولي است كه روزنامهنگاران و رسانهها در چالشهاي خاصي كه با آن مواجه هستند، بايد به آنها پايبند باشند. روزنامهنگاران گاهي در موقعيتهاي دشوار تصميمگيري قرار ميگيرند كه اين اصول ميتواند به آنها در انتخابشان كمك كند.
اين هنجارها و اصول را ميتوان اينگونه تقسيمبندي كرد:
۱- صداقت در برابر مخاطبان و منابع
۲- دوري كردن از برچسبزني و افترا
۳- كاهش دادن زيانها
۴- استقلال
صداقت در برابر مخاطبان و منابع
الف- روزنامهنگار در گام نخست بايد تلاش كند تا هنگامي كه به «صحت» اطلاعاتي كه در دست دارد، مطمئن نشده، آنها را به عنوان «خبر يا گزارش» به مخاطب منتقل نكند.
برخي از رسانههاي خبري در ايران بيش از آنكه به دقيق بودن اطلاعات توجه كنند، سرعت انتشار برايشان از اهميت بالاتري برخوردار است. انتشار خبر درگذشت آيتالله علي مشكيني، رييس اسبق مجلس خبرگان رهبري پيش از فوت، يكي از بارزترين نمونههايي است كه يكي از خبرگزاريهاي ايران چند سال پيش منتشر كرد اما ساعتي پس از انتشار اين خبر به دليل غيرواقعي بودن اطلاعات، ناچار شد اين خبر را حذف كند. رسانه بهتر است دوم شود و خبر دقيق بدهد تا اينكه اول شود اما اشتباه كند.
ب- روزنامهنگار نبايد از اعتماد منبع سوءاستفاده كند و بيآنكه او متوجه باشد، سخنانش را ضبط و سپس به عنوان مصاحبه منتشر كند. خبرنگار بايد به منبع بگويد كه ميخواهد مصاحبه كند يا ميخواهد از اطلاعاتي كه به او ميدهد در يك گزارش استفاده كند. در صورتي كه خبرنگار چنين نكند و بدون در جريان گذاشتن منبع، سخنان او را منتشر كند، هم از اعتماد منبع سوءاستفاده كرده و هم ممكن است اين منبع را براي هميشه از دست بدهد. اين رفتار غيراخلاقي گاهي ممكن است پيامدهاي حقوقي نيز به دنبال داشته باشد.
ج- با گسترش روزنامهنگاري آنلاين، حجم توليد محتواي رسانهاي در فضاي اينترنت و «سرقت ادبي» افزايش يافته است. بسياري از سايتهاي خبري، توليدات متني يا تصويري رسانهها را بيآنكه به نام منبع اشاره كنند، بازانتشار ميدهند. براي توليد يك خبر، گزارش و مصاحبه يا تهيه يك عكس، زحمت فراواني كشيده ميشود و شايسته نيست رسانهها از توليدات ديگران بدون ذكر نام منبع استفاده كنند.
د- رسانهها و روزنامهنگاران نيز مانند همه ديگر انسانها و سازمانها اشتباه ميكنند. هر چند در كار رسانهاي بايد شمار اشتباهات را كاهش داد تا اعتماد مخاطب به رسانه آسيب نبيند اما در برابر اشتباهات احتمالي نبايد سكوت كرد و سر زير برف فرو برد. مخاطبان دير يا زود متوجه اشتباهات رسانه ميشوند. اگر رسانه از اشتباهي كه انجام داده، عذرخواهي كند؛ مخاطب ميپذيرد كه رسانه تلاش ميكند تا كمتر عيب و نقص داشته باشد.
البته شمار اشتباهات نبايد آنقدر بالا رود كه مخاطبانتان را از دست بدهيد.
هـ- اگر منبعي، اطلاعاتي را در اختيار روزنامهنگار گذاشت و خواست نامش فاش نشود، حتما بايد هويت او را نزد خود نگه داريد.
مساله مهم ديگر اين است كه خبرنگار و رسانه نبايد براي انتشار اطلاعات تاييدنشده از پوشش «منبع آگاه» استفاده كنند و با چنين روشي مخاطب را فريب دهند. براي انتشار هرگونه اطلاعات بايد منابعي صحت و واقعيت آن را تاييد كنند. اگر منبعي پيدا نشد كه اطلاعات بهدستآمده را تاييد كند، بهتر است از انتشار آن خودداري كرد و به روشهاي فريبكارانه مانند اعلام دروغين «منبع آگاه» متوسل نشد.
دوري كردن از برچسبزني و افترا
رسانهها نبايد وارد فضايي شوند كه در آن بخواهند عليه شخصيتهاي حقيقي يا حقوقي به افترازني بپردازند.
رسانهاي كه به افراد «برچسب» بزند و بهطور مداوم به افترازني مشغول باشد، خيلي سريع جايگاه خود را از دست ميدهد.
رسانه جايي است براي انتشار مطالب عيني و نه تريبون برچسبزني. آلودهكردن رسانه به افترازني و دروغپراكني عليه افراد نهتنها با هيچ اصلي از اصول روزنامهنگاري سازگار نيست بلكه دقيقا رسانه را از چارچوبهاي استاندارد روزنامهنگاري خارج ميكند.
كاهش دادن زيانها
الف- رسانهها هنگام انجام وظايف حرفهاي خود نبايد باعث به خطر افتادن ديگران شوند. ممكن است رسانه بخواهد با فردي مصاحبه كند اما اين را نيز ميداند كه ممكن است اين مصاحبه، هزينه بسيار سنگيني براي او ايجاد كند. در چنين مواقعي، مشاوران حقوقي رسانهها ميتوانند به كمك روزنامهنگاران بيايند و آنها را براي تصميمگيري واقعبينانه ياري دهند.
ب- كودكان خيلي آسيبپذيرند. در خبرهايي كه به كودكان مربوط ميشود بايد نهايت دقت را به كار برد تا آسيبي به آنها نرسد. به عنوان نمونه عكس و نام كودكاني كه قرباني تجاوز جنسي شدهاند، بهتر است منتشر نشود. چون انتشار عكس يا نام اين كودكان ممكن است در آينده آنها اثر منفي بگذارد.
ج- در هنگام تهيه خبر، مصاحبه و گزارش در خصوص كساني كه به بلايي دچار شدهاند، نبايد رفتاري داشت كه باعث «نمك پاشيدن بر زخم آنها» شود. خبرنگاران در هنگام تهيه چنين گزارشهايي و روبهروشدن با آسيبديدگان بايد به شدت مراقب رفتار خود و نوع پرسشهايشان باشند.
استقلال حرفهاي
الف- روزنامهنگار نبايد وارد فعاليتهاي سياسي شود. درگيرشدن روزنامهنگار با فعاليت سياسي، استقلال او را نقض ميكند و باعث ميشود به جاي «وفاداري به شهروندان» به سياستمداران وفادار باشد.
ب- در هنگام تهيه خبر، گزارش و مصاحبه اگر با يك پيشنهاد چشمگير مالي مواجه شديد، بدانيد كه راه را درست آمدهايد و روي سوژه مهمي دست گذاشتهايد. اما اگر ميخواهيد روزنامهنگار بمانيد، چارهاي جز چشمپوشي از پيشنهاد مالي نداريد. اگر اين پيشنهاد مالي را پذيرفتيد، ديگر نخواهيد توانست گزارشي تهيه كنيد كه به درد مخاطب بخورد. در چنين موقعيتهايي به احتمال فراوان «هواي» مسوولان را خواهيد داشت تا «هواي» مردم.
ج- با منابعتان آنقدر دوست و صميمي نشويد كه اگر زماني خواستيد درباره او بنويسيد، دچار ترديد شويد. پايبندي به معيارهاي اخلاقي روزنامهنگاري، تضمينكننده رفتار حرفهاي يك رسانه است. هر چقدر رسانه تلاش كند تا در چارچوب اين اصول چهارگانه رفتار كند، به همان اندازه به سمت «حرفهاي شدن» گام بر ميدارد.
شماري از رسانهها نيز كه برايشان «اخلاق روزنامهنگاري» مهم نيست، هم از معيارهاي حرفهاي به شدت فاصله ميگيرند و هم در جذب مخاطب و ايجاد اعتماد با سد بزرگي روبهرو ميشوند
+ نوشته شده در یکشنبه سی ام مرداد ۱۳۹۰ ساعت 9:18 توسط ارتباط گر
|
از نظرات ،پیشنهادات و انتقادات اساتید محترم ودانشجویان عزیز رشته ارتباطات و رسانه